Katalog 21 Minerałów (A–Z) ze zdjęciami z Wikipedii
Kolejność ściśle alfabetyczna. Kliknij miniaturę, aby powiększyć zdjęcie okazu lub przejść do hasła w Wikipedii.
Amfibole
np. hornblenda, aktynolit, tremolit
Klucz do odróżnienia od piroksenów: kąt łupliwości ~120° (rombowy przekrój słupka). Pokrój wydłużony, igiełkowy lub pręcikowy. Ryty stalą/scyzorykiem z oporem.
Chalcedon
Odmiany: agat, onyks, jaspis, krzemień pasiasty, karneol, chryzopraz
Brak łupliwości, ostry przełam muszlowy, woskowy połysk, twardość ~7 (rysuje szkło). Agat charakteryzuje się koncentrycznym pasmowaniem.
Dolomit
Węglan wapnia i magnezu
GŁÓWNY HACZYK KOLOKWIALNY: Na litej skale nie burzy z zimnym 10% HCl. Należy zeskrobać scyzorykiem proszek — wtedy burzy! Kryształy mają siodłowo wygięte ściany.
Galena
Błyszcz ołowiu (siarczek ołowiu)
1. Uderzająco duży ciężar w dłoni (~7,5 g/cm³). 2. Idealna łupliwość kostkowa (rozpada się na sześcianki). 3. Twardość 2,5 (ryje się monetą miedzianą). 4. Grafitowoszara rysa.
Gips
Odmiany: selenit (przezroczysty), alabaster (drobnoziarnisty, zbity)
WZORZEC TWARDOŚCI 2: Daje się bez trudu zarysować paznokciem (kalcytu paznokieć nie ruszy!). Zbliźniaczenia w jaskółczy ogon. Brak burzenia z kwasem.
Granaty
Grupa: almandyn (Fe-Al), pirop (Mg-Al), grossular (Ca-Al), spessartyn (Mn-Al)
Brak łupliwości, duża twardość (rysuje szkło i stal), izometryczne kryształy w formie dwunastościanów rombowych (rombododekaedrów) przypominające „kulki o fasetkach”.
Halit
Sól kamienna
1. Smak czysto i wyraźnie SŁONY. 2. Doskonała łupliwość kostkowa (sześciany). 3. Całkowita rozpuszczalność w wodzie. 4. Miękki (ryty paznokciem lub miedzią).
Hematyt
Błyszcz żelaza, krwawnik, ochra czerwona
NAJWAŻNIEJSZY TEST: Rysa na nieszkliwionej porcelanie jest ZAWSZE wiśniowoczerwona (nawet jeśli minerał z wierzchu jest srebrzystoczarny jak stal!). Niemagnetyczny.
Kalcyt
Szpat islandzki (odmiana optyczna), wapień, marmur, kreda, trawertyn
WZORZEC TWARDOŚCI 3: Daje się zarysować monetą miedzianą i scyzorykiem, nie ryje się paznokciem. Gwałtowna reakcja z zimnym kwasem solnym (pieni się!). Szpat islandzki daje podwójne widzenie tekstu.
Kwarc
Kryształ górski, ametyst, cytryn, kwarc dymny, morion, kwarc różowy
WZORZEC TWARDOŚCI 7: Z łatwością rysuje szkło i stal noża, pilnik stalowy go nie rysuje. Brak łupliwości, ostry przełam muszlowy z tłustym połyskiem. Słupki heksagonalne zakończone romboedrami.
Łyszczyki (Miki)
Muskowit (mika jasna potasowa), biotyt (mika ciemna żelazisto-magnezowa)
Doskonała łupliwość blaszkowa — można igłą lub paznokciem oddzielać cieniutkie, giętkie i SPRĘŻYSTE folie (odskakują po zgięciu, w przeciwieństwie do gipsu!).
Magnetyt
Ruda żelaza magnetyczna (spinel żelazowy)
1. SILNY NATURALNY MAGNETYZM (przyciąga igłę kompasu lub magnes neodymowy). 2. Rysa jest CZARNA (nie wiśniowa!). 3. Kryształy to foremne ośmiościany (oktaedry).
Minerały ilaste
Grupa: kaolinit, illit, montmorillonit (smektyty)
TEST ORGANOLEPTYCZNY: Przylegają do zwilżonego języka! Po polaniu wodą stają się plastyczne i wydzielają charakterystyczny zapach mokrej ziemi/gliny.
Oliwiny
Szereg forsteryt (Mg₂SiO₄) – fajalit (Fe₂SiO₄)
Wyrazista butelkowa lub oliwkowozielona barwa w ciemnej skale (bazalcie, gabrze lub perydotycie). Duża twardość (~7), brak łupliwości, przełam muszlowy.
Opal
Mineraloid: opal szlachetny (opalescencja), hydrofan, hialit, menilit, gejzeryt
Zjawisko opalescencji (tęczowa gra barw). Twardość 5,5-6,5 (wyraźnie mniejsza od kwarcu — nożem ze stali trudno, ale pilnikiem daje się zarysować). Mała gęstość.
Pirokseny
Augit, diopsyd, enstatyt, hipersten, omfacyt (w eklogitach)
KLUCZ ROZPOZNAWCZY: Kąt łupliwości wynosi 90° (przekrój poprzeczny słupka jest kwadratowy lub 8-boczny) — w odróżnieniu od amfiboli (kąt ~120°)! Pokrój krępy, krótkosłupkowy.
Piryt
„Złoto głupców” (dwusiarczek żelaza)
1. TWARDY (6-6,5): Scyzoryk go NIE rysuje (złoto ma twardość 2,5 i jest miękkie!). 2. Rysa jest CZARNA (złoto ma żółtą!). 3. Sześcienne kryształy z prążkowaniem ścian. 4. Uderzony stalą krzesze iskry i pachnie siarką.
Plagioklazy
Szereg: albit (Na) – oligoklaz – andezyn – labrador – bytownit – anortyt (Ca)
ZŁOTY HACZYK KOLOKWIALNY: Pod lupą na płaszczyźnie łupliwości widać PRĄŻKOWANIE POLISYNTETYCZNE (drobne równoległe ryski zbliźniaczeń jak nacięcia żyletką). Skaleń potasowy NIGDY go nie ma!
Skalenie potasowe (K-skalenie)
Ortoklaz, mikroklin, sanidyn, adular, amazonit (odmiana zielona)
WZORZEC TWARDOŚCI 6: Nie ryje się nożem ze stali. Łupliwość pod kątem 90° (stąd ortho-klas: prosto pękający). Zbliźniaczenia karlsbadzkie (dwie połówki kryształu o różnym odblasku światła). Często barwa różowo-mięsna.
Syderyt
Szpat żelazny (węglan żelaza(II))
1. Wyraźnie cięższy od kalcytu i dolomitu (~3,9 g/cm³). 2. Brunatna barwa. 3. Z kwasem burzy TYLKO na gorąco. 4. Po wyprażeniu w ogniu staje się SILNIE MAGNETYCZNY (przechodzi w tlenek Fe).
Sylwin
Chlorek potasu
1. SMAK: ostry, gorzko-słony, wyraźnie piekący w język (natychmiastowe odróżnienie od czysto słonego halitu!). 2. Próba płomieniowa: barwi płomień na fioletowo (potas K⁺). 3. Bardzo miękki (twardość <2).
